ΟΙΚΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΝΟΜΟΥ ΛΑΣΙΘΙΟΥ

Ο Αγ. Νικόλαος (απλά “Άγιος” για τους Κρητικούς) είναι μια μικρή, σχετικά σύγχρονη πόλη, που αναπτύχθηκε τον τελευταίο αιώνα, από μικρός οικισμός σε πρωτεύουσα του Λασιθίου. Η πόλη και η ευρύτερη περιοχή της είναι από τα πιο ανεπτυγμένα τουριστικά σημεία του νησιού και κάθε καλοκαίρι κυριολεκτικά βουλιάζει από επισκέπτες και κρουαζιερόπλοια. Κατεξοχήν τοπόσημο της πόλης είναι η λιμνοθάλασσα Βουλισμένη, που συνδέεται με το λιμάνι με μια μικρή διώρυγα. Νότια του λιμανιού και της Βουλισμένης βρίσκεται η κοσμοπολίτικη μαρίνα της πόλης, η πρώτη στην Κρήτη, και η παραλία Κιτροπλατεία. Η μικρή χερσόνησος μεταξύ τους συγκεντρώνει το μεγαλύτερο μέρος της κοσμοπολίτικης τουριστικής ζωής της πόλης. Εδώ βρίσκεται και το μοναδικό μεσαιωνικό μνημείο της πόλης, ο βυζαντινός ναός της Βρεφοτρόφου. Δίπλα στο γεφυράκι της διώρυγας βρίσκεται το αξιόλογο Λαογραφικό Μουσείο, ενώ 300 μ. ΒΔ συναντάμε το πολύ ενδιαφέρον Αρχαιολογικό Μουσείο, με εκθέματα από τον Νομό, όπου ξεχωρίζουν βέβαια τα ευρήματα της Ζάκρου και του Παλαικάστρου.

Στα βόρεια της πόλης, 1,5 χλμ από το λιμάνι, βρίσκεται ο όρμος Αγ. Νικολάου, όπου και στέκεται ο ομώνυμος ναός που έδωσε το όνομα στην περιοχή και την πόλη. Πρόκειται για πολύ σημαντικό μνημείο του 8ου αι., όπου σώζονται ανεικονικές τοιχογραφίες της εικονομαχικής περιόδου, πράγμα εξαιρετικά σπάνιο στον ελλαδικό χώρο. Ο Αγ. Νικόλαος δεν είναι μόνο κέντρο μιας εξαιρετικά ανεπτυγμένης τουριστικά περιοχής, αλλά και μιας ενδοχώρας από τις πιο όμορφες και παραδοσιακές του νησιού.

Στον Νότο του Νομού, 35 χλμ από τον Αγ. Νικόλαο, βρίσκεται η Ιεράπετρα, η άλλη μεγάλη πόλη του Λασιθίου. Πόλη πανάρχαια και ιστορική. Από την μακραίωνη ιστορία της ελάχιστα σημάδια σώζονται, καθώς οι φυσικές και ιστορικές καταστροφές δεν την λυπήθηκαν. Στο παλιό λιμάνι της πόλης υψώνεται ακόμη, λαβωμένος, ο Καλές, το ενετικό φρούριο της πόλης. Πίσω από το νέο λιμάνι βρίσκεται η αξιόλογη Αρχαιολογική Συλλογή της πόλης με εκθέματα από την ευρύτερη περιοχή. Αν και η Ιεράπετρα βρίσκεται στο κέντρο μιας περιοχής με πολύ αξιόλογα φυσικά και πολιτιστικά αξιοθέατα και θαυμάσιες παραλίες, δεν είναι ανεπτυγμένη τουριστικά, σε σύγκριση με τον Βορρά του Νόμου. Η Ιεράπετρα παραμένει η πρωτεύουσα μιας επαρχίας με κυρίαρχη δραστηριότητα την εξαιρετικά πλούσια γεωργική παραγωγή.

Η Σητεία είναι η τρίτη πόλη του Νομού, η ανατολικότερη πόλη της Κρήτης. Πόλη με μακραίωνη ιστορία κι αυτή, που ξεκινά από τα πανάρχαια χρόνια και φτάνει στην κορύφωσή της στην Ενετοκρατία, όταν οι Ενετοί θα την αναδείξουν σε σημαντικότατο κάστρο του νησιού. Δυστυχώς, όταν ήρθε η ώρα να παραδώσουν το νησί στους Τούρκους, κατέστρεψαν την πόλη για να μην τους δοθεί και η Σητεία αναστήθηκε ξανά πολύ αργότερα, στα τέλη του 19ου αι. Η Σητεία, διαθέτει αεροδρόμιο και είναι τουριστικός προορισμός αξιόλογος, καθώς η ευρύτερη περιοχή φιλοξενεί δημοφιλή αξιοθέατα, όπως το φοινικόδασος του Βάι, την αρχαία Ζάκρο και τον μινωϊκό οικισμό του Παλαικάστρου, αλλά και φημισμένα φαράγγια και παραλίες. Στην πόλη, πατρίδα του Βιτζέντσου Κορνάρου, συγγραφέα του Ερωτόκριτου, ξεχωρίζει το ενετικό φρούριο της Καζάρμας. Η Αρχαιολογική Συλλογή της πόλης είναι από τα πιο αξιόλογα μικρά μουσεία της Κρήτης, καθώς φιλοξενεί ευρήματα από μια από τις πιο σημαντικές αρχαιολογικά περιοχές της.

 

Παραδοσιακοί οικισμοί

Η ιστορική μοίρα και η σχετικά απομονωμένη θέση της Ανατολικής Κρήτης είναι οι κύριοι λόγοι που αυτή η γωνιά της Ελλάδας φιλοξενεί τόσους πολλούς παραδοσιακούς οικισμούς. Για να τους γνωρίσει ο επισκέπτης όλους είναι εξαιρετικά δύσκολο, αλλά αξίζει να αναφερθούν οι σημαντικότεροι:

  • Η Κριτσά είναι το κατεξοχήν παραδοσιακό χωριό της Κρήτης, το πρώτο που αναγνωρίσθηκε σαν τέτοιο, χάρη στον μεγάλο αρχιτεκτονικό του πλούτο, τόσο νεώτερο-λαϊκό όσο και μεσαιωνικό, αλλά και στον ζωντανό λαϊκό του πολιτισμό. Είναι χωριό πανάρχαιο και ιστορικό, με παρουσία σε όλες τις ιστορικές φάσεις του νησιού. Βρίσκεται μόλις 10 χλμ ΝΔ του Αγ. Νικολάου και αποτελεί την είσοδο προς το πανέμορφο οροπέδιο Καθαρού. Έξω από την Κριτσά, προς τα βόρεια, βρίσκεται ο θαυμάσιος αρχαιολογικός χώρος της αρχαίας Λατούς. Η αρχαία Λατώ θεωρείται η μήτρα της σημερινής κοινότητας, που στα μεσαιωνικά χρόνια ήταν το μεγαλύτερο χωριό της Κρήτης. Νότια της Κριτσάς συναντάμε τον μικρότερο παραδοσιακό οικισμό του Κρούστα. Από την Κριτσά ξεκινά και το όμορφο φαράγγι της που καταλήγει στον Αγ. Νικόλαο.

  • Το οροπέδιο Λασιθίου, το μεγαλύτερο οροπέδιο της Ελλάδας, είναι κατοικημένο από τα πανάρχαια χρόνια μέχρι σήμερα και περιτριγυρισμένο από 16 γραφικότατους οικισμούς και χωριά. Η γνωριμία με αυτόν τον τόπο είναι γνωριμία με την αυθεντική λαϊκή Κρήτη.

  • Άλλα όμορφα χωριά του Νομού που αξίζει να προσέξουμε θα συναντήσουμε στα δυτικά της Ιεράπετρας και στα νότια της Σητείας. Ορεινά και παραθαλάσσια, μεσαιωνικά και νεώτερα.